Η Παιδεία αλλάζει πρόσωπο — και η Υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα ότι οι εξελίξεις δεν αφορούν απλώς νέα προγράμματα ή μεμονωμένες δράσεις. Μιλώντας στην εκπομπή «Μεσημέρι και Κάτι», παρουσίασε ένα σχέδιο βαθιών αλλαγών που αγγίζει τα πάντα: από τις επιδόσεις των μαθητών και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μέχρι τα σχολικά βιβλία, τα κλιματιστικά και το σύστημα διορισμών.
Το μεγάλο στοίχημα είναι ήδη μπροστά. Η Κύπρος παραμένει τελευταία στην Ευρώπη στα αποτελέσματα της PISA, ενώ η ίδια η Υπουργός παραδέχθηκε ότι, με βάση τους πόρους που επενδύονται στην εκπαίδευση, οι επιδόσεις θα έπρεπε να είναι πολύ καλύτερες.
«Χρειαζόμαστε ριζικές αλλαγές, τομές», ήταν το βασικό μήνυμα. Όχι άλλη αναμονή. Όχι μόνο επιμέρους παρεμβάσεις.
Η εικόνα της PISA και η μάχη με την «παπαγαλία»
Η αρνητική εικόνα, σύμφωνα με την Αθηνά Μιχαηλίδου, δεν αποτελεί ξαφνική εξέλιξη. «Δεν είναι η πρώτη χρονιά έτσι. Είμαστε οι τελευταίοι στην Ευρώπη», ανέφερε, σημειώνοντας ωστόσο ότι στα τελευταία αποτελέσματα υπήρχαν και θετικά στοιχεία.
Σε μια περίοδο κατά την οποία διεθνώς καταγράφηκε πτώση οκτώ μονάδων, η Κύπρος παρέμεινε σταθερή σε δύο από τους τρεις τομείς: στις Φυσικές Επιστήμες και στην Κατανόηση Κειμένου. Η Υπουργός ξεκαθάρισε, όμως, ότι αυτό δεν είναι αρκετό και πως τα αποτελέσματα δεν ικανοποιούν το Υπουργείο.
Η εξήγηση που έδωσε για τις χαμηλές επιδόσεις στρέφεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε μέχρι σήμερα το εκπαιδευτικό σύστημα. Η έμφαση, όπως είπε, δεν ήταν στην κριτική σκέψη και τη δημιουργικότητα — δηλαδή στις δεξιότητες που εξετάζουν οι διεθνείς έρευνες.
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της αλλαγής: να απομακρυνθεί το σχολείο από την αποστήθιση και να στραφεί στις δεξιότητες. «Το βασικό είναι να φύγουμε από την παπαγαλία», ανέφερε, ενώ η τοποθέτησή της για τον καλό μαθητή διακόπηκε στο διαθέσιμο απομαγνητοφωνημένο υλικό.
Η Υπουργός δήλωσε αισιόδοξη, επειδή, όπως ανέφερε, έχει μελετήσει σε βάθος τα αποτελέσματα. Προανήγγειλε επίσης δημοσιογραφική διάσκεψη στις 17 του μήνα, όπου θα παρουσιαστούν αναλυτικότερα στοιχεία. Όπως υποστήριξε, υπάρχουν ενδείξεις ότι μειώνεται το χάσμα ανάμεσα στα παιδιά που δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τους συμμαθητές τους.
Οι τρεις μεγάλες αλλαγές
Το Υπουργείο αναπροσαρμόζει τον προϋπολογισμό με πιο στοχευμένο τρόπο, επιδιώκοντας μετρήσιμα αποτελέσματα. Η πρώτη μεγάλη τομή αφορά τα αναλυτικά προγράμματα: επικαιροποιούνται, έχουν αναρτηθεί στις ιστοσελίδες των σχολείων και μετατοπίζουν την έμφαση προς τις δεξιότητες, όπως εισηγούνται διεθνείς οργανισμοί.
Η δεύτερη αφορά τους εκπαιδευτικούς. «Ο κύριος παράγοντας είναι ο εκπαιδευτικός. Επενδύουμε σε αυτόν», δήλωσε η Υπουργός, ανακοινώνοντας ότι η αξιολόγηση εφαρμόζεται πλέον για πρώτη φορά.
Η τρίτη αλλαγή αφορά την είσοδο στο επάγγελμα. Το νέο σύστημα διορισμών συνδέει την προϋπηρεσία με μια διαφοροποιημένη εξέταση, σε μια προσπάθεια να μην αδικηθούν όσοι ήδη εργάζονται στα σχολεία, αλλά και να διασφαλιστεί ότι θα επιλέγονται οι καλύτεροι.
Η μεγάλη σύγκρουση για την αξιολόγηση
Στο θέμα της αξιολόγησης, η θέση της Αθηνάς Μιχαηλίδου ήταν απόλυτη. «Είναι παράνομο να μην εφαρμοστεί. Θα εφαρμοστεί», δήλωσε, ενώ ανέφερε ότι έχουν ήδη ετοιμαστεί από το Υπουργείο όλα όσα χρειάζονται και ότι οι σχετικές εγκύκλιοι αποστέλλονται.
Η διαβούλευση με τις εκπαιδευτικές οργανώσεις συνεχίζεται για τον τρόπο εφαρμογής. Η Υπουργός ανέφερε, ωστόσο, ότι έχουν δοθεί και μηνύματα να μην εφαρμοστεί η αξιολόγηση.
Όταν ρωτήθηκε εάν θα μπορούσαν να υπάρξουν ακόμη και απολύσεις για εκπαιδευτικούς που θα αρνηθούν να συνεργαστούν, απάντησε ότι δεν μπορεί να μιλήσει για αυτό το ακραίο φαινόμενο, αλλά πως το ενδεχόμενο βρίσκεται «στο τραπέζι». Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα ότι οι εκπαιδευτικές οργανώσεις θα επιδείξουν την αναγκαία υπευθυνότητα ώστε να βρεθεί λύση.
Η ίδια συνέδεσε την αξιολόγηση και το σύστημα διορισμών με την ποιότητα των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Επειδή στο κυπριακό σύστημα υπάρχει μονιμότητα, όπως είπε, πρέπει να διασφαλιστεί ότι στο επάγγελμα μπαίνουν άνθρωποι που διαθέτουν τόσο εμπειρία όσο και επιτυχία στη διαφοροποιημένη εξέταση.
Το νέο σύστημα διορισμών και η δεκαετής μεταβατική περίοδος
Οι αντιδράσεις εκπαιδευτικών που υποστηρίζουν ότι θυματοποιούνται από τις αλλαγές βρέθηκαν επίσης στο επίκεντρο. Η πρόταση του Υπουργείου προβλέπει κλειστό κατάλογο, στον οποίο θα εντάσσονται μόνο όσοι εργάζονται σήμερα στα σχολεία.
Η Υπουργός υπενθύμισε ότι από το 2015 είχε αποφασιστεί η κατάργηση του καταλόγου διοριστέων και ότι η μεταβατική περίοδος διαρκεί ήδη δέκα χρόνια. Τότε είχε κριθεί αναχρονιστικό να γίνεται ο διορισμός με μοναδικό κριτήριο την ημερομηνία κατάθεσης του πτυχίου.
Σήμερα, όπως υποστήριξε, η λύση πρέπει να συνδυάζει την προϋπηρεσία με την εξέταση. Οι επαφές με τις εκπαιδευτικές οργανώσεις συνεχίζονται, ενώ χαρακτήρισε εξαιρετική τη συνάντηση με την ΠΟΕΔ. Στόχος του Υπουργείου είναι να προκύψει ένα μόνιμο και νομικά κατοχυρωμένο σύστημα, σε συνεννόηση και με τη Νομική Υπηρεσία.
Βιβλία: Η καθυστέρηση που προκάλεσε αναστάτωση
Οι καθυστερήσεις στην παράδοση σχολικών βιβλίων προκάλεσαν συζήτηση, όμως η Υπουργός έκανε λόγο για μεγαλοποίηση του προβλήματος. Όπως είπε, κάθε χρόνο παρατηρούνται κάποιες μικροκαθυστερήσεις, ενώ φέτος η καθυστέρηση ήταν μεγαλύτερη και αφορούσε μικρό ποσοστό των βιβλίων.
Το βασικό πρόβλημα εντοπίστηκε στα Μαθηματικά του Δημοτικού και συνδεόταν με καθυστέρηση του αναδόχου στην παραλαβή των βιβλίων από το εξωτερικό. Για να καλυφθεί το κενό, δόθηκαν οδηγίες στο Κυβερνητικό Τυπογραφείο να ετοιμάσει βιβλιαράκια με τα πρώτα κεφάλαια.
Η θέση της Υπουργού είναι ότι η σχολική χρονιά ξεκινά με τα αναγκαία βιβλία και όχι χωρίς βιβλία. Όλο το υλικό υπάρχει επίσης ηλεκτρονικά στις ιστοσελίδες του Υπουργείου Παιδείας και της Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων. Τα βιβλιαράκια βρίσκονται ήδη στην αποθήκη του Υπουργείου, ώστε να μην χρειαστεί οι εκπαιδευτικοί να εκτυπώνουν στα σχολεία.
Χαρτί, μολύβι και ηλεκτρονικό υλικό
Το ερώτημα γιατί εξακολουθούν να τυπώνονται βιβλία, ενώ βρισκόμαστε στο 2026, έφερε μια σαφή απάντηση: η ηλεκτρονική διάθεση θα διευρυνθεί, όμως το έντυπο βιβλίο δεν εγκαταλείπεται.
Για την Αθηνά Μιχαηλίδου, το να έχει το παιδί το βιβλίο του και να γράφει με χαρτί και μολύβι αποτελεί σημαντική παιδαγωγική δεξιότητα. Όπως ανέφερε, χώρες της Ευρώπης, κυρίως οι βόρειες, έχουν κινηθεί ξανά προς το «paper and pencil».
Η Κύπρος προχωρά, σύμφωνα με την ίδια, προς ένα μοντέλο αντίστοιχο με αυτό που εφαρμόζει η Ελλάδα: έντυπο βιβλίο, μαζί με πρόσθετο ηλεκτρονικό υλικό.
Κλιματιστικά στα σχολεία: πρώτα η ασφάλεια
Ένα ακόμη μεγάλο μέτωπο είναι η εγκατάσταση κλιματιστικών. Η απόφαση αφορούσε όλα τα σχολεία, όμως στην πορεία διαπιστώθηκε ότι δεν πρόκειται απλώς για την τοποθέτηση συσκευών.
Χρειάζεται πλήρης ηλεκτρολογική και ηλεκτρομηχανολογική αναβάθμιση κτιρίων που, όπως ανέφερε η Υπουργός, είχαν μείνει για χρόνια χωρίς την απαιτούμενη φροντίδα. Αυτό εξηγεί και τους πιο αργούς ρυθμούς, τους οποίους η ίδια χαρακτήρισε πιο ασφαλείς.
Τα Λύκεια έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί, ενώ στα Γυμνάσια η πρόοδος ξεπερνά το 70%. Μεγαλύτερη έμφαση δίνεται φέτος στα Δημοτικά.
Ωστόσο, υπάρχουν 6-7 σχολεία, από περίπου 800 συνολικά, στα οποία απαιτούνται μεγαλύτερα έργα, ακόμη και εγκατάσταση υποσταθμού της ΑΗΚ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαδικασία θα χρειαστεί περισσότερο χρόνο. Η Υπουργός ξεκαθάρισε ότι κανένα κλιματιστικό δεν θα λειτουργήσει χωρίς τα απαραίτητα πιστοποιητικά καταλληλότητας και ασφάλειας.
Το μήνυμα ήταν κατηγορηματικό: τα σχολεία αυτά δεν θα λειτουργήσουν τις εγκαταστάσεις πριν ολοκληρωθούν τα απαιτούμενα έργα. «Πάνω απ’ όλα είναι η ασφάλεια των παιδιών μας», υπογράμμισε.
Η παραπληροφόρηση και η αναφορά στον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη
Η συζήτηση ξεκίνησε με αναφορά στον πρόσφατο θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Η Υπουργός εξέφρασε τη θλίψη της, τονίζοντας ότι δεν διαθέτει όλα τα στοιχεία για τις συνθήκες της υπόθεσης και πως αυτές πρέπει να διερευνηθούν.
Με αφορμή το ερώτημα για ανθρώπους που παραπλανούνται, απευθύνονται σε μη επιστήμονες ή υιοθετούν θεωρίες συνωμοσίας για θέματα υγείας, συνέδεσε το ζήτημα με την Παιδεία. Η παραπληροφόρηση, όπως είπε, είναι σοβαρό πρόβλημα και οι πολίτες πρέπει να μπορούν να διασταυρώνουν τις πηγές τους.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι δεν διαθέτει τα στοιχεία για τη συγκεκριμένη περίπτωση και δεν μπορεί να απαντήσει επ’ αυτής.
Μεταλυκειακές ευκαιρίες για παιδιά με σοβαρές αναπηρίες
Στο τέλος της συζήτησης τέθηκε ένα ζήτημα που αφορά οικογένειες παιδιών με σοβαρές μορφές αυτισμού και άλλες αναπηρίες. Μετά την ολοκλήρωση της φοίτησης σε ειδικά σχολεία, πολλές οικογένειες αντιμετωπίζουν έλλειψη θέσεων σε κέντρα ημέρας.
Η Υπουργός παρέπεμψε σε εξαγγελία του Προέδρου της Δημοκρατίας, στην οποία συμμετέχουν πολλά Υπουργεία, με στόχο να δημιουργηθούν ευκαιρίες για άτομα με σοβαρές αναπηρίες μετά την ηλικία των 22 ετών. Στο σχέδιο περιλαμβάνονται κέντρα ημέρας και δυνατότητες εργοδότησης, με τις περιπτώσεις να εξετάζονται ξεχωριστά.
Για πρώτη φορά, όπως ανέφερε, το Υπουργείο Παιδείας έδωσε τη δυνατότητα λειτουργίας προγράμματος μεταλυκειακού επιπέδου αποκλειστικά για άτομα με αναπηρίες. Στόχος είναι τα παιδιά αυτά να μπορούν να αποκτήσουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το οποίο θα τους δίνει δικαίωμα να εργοδοτηθούν.
Η Υπουργός κάλεσε όσους γνωρίζουν συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλημάτων να αποστείλουν τα στοιχεία στο Υπουργείο, ώστε να υπάρξει επικοινωνία και εξέταση κάθε υπόθεσης.
Οι αλλαγές που παρουσιάστηκαν αγγίζουν τον πυρήνα της σχολικής ζωής: τι μαθαίνουν οι μαθητές, πώς αξιολογούνται οι εκπαιδευτικοί, ποιοι διορίζονται, με ποια βιβλία διδάσκονται και σε ποιες συνθήκες λειτουργούν τα σχολεία. Η εφαρμογή τους, οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα παραμένουν πλέον στο επίκεντρο — και η συνέχεια αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.